środa, 31 sierpnia 2011

PANOWANIE NAD SOBĄ


No i przyszedł czas w „Dzienniku lektury” na dwóch panów: Karola Dickensa i Nicholasa Nickleby. Tego autora śmiało można zaliczyć do pisarzy takich jak np. Mikołaj Gogol, którzy potrafili nie tylko dostrzec rozmaite przywary w otoczeniu, ale również w niezrównany sposób opisać je na kartach książek. Można nazwać ich znakomitymi psychologami czasów, kiedy psychiatrzy nie zastąpili jeszcze kleru.

A oto anonsowany cytat z „Życia i przygód Nicholasa Nickleby”:

„Dawniej już wzdragała się, prawdę powiedziawszy, na myśl o przykrej i uciążliwej pracy, ale pracy na chleb nie uważała za poniżenie, dopóki nie spotkała się z grubiaństwem i pychą. Filozofia pouczyłaby ją, iż poniżają się raczej ci, którzy upadli tak nisko, że stale i bez powodu popisują się swymi złymi skłonnościami.” (270)

Po raz setny powtarzam, że życie to nieustanna hierarchia, a jego sens to rywalizacja z innymi o zajęcie w niej wyższej pozycji. Ma to, rzecz jasna, swoje wady, ale też zalety, w zależności jakie kryteria stosuje się w takiej hierarchii. Każdy człowiek ma też odmienną motywację, by się po niej wspinać, i własne metody. Są też ludzie, tak jak pokazuje Dickens, którym tylko wydaje się, że pokonują kolejne szczeble, a rzeczywiście spadają w dół. Jak to możliwe? To proste, uważają się za lepszych od innych tylko we własnym mniemaniu.

Wspominałem o metodach. Damy, które przyszły przymierzać stroje, z premedytacją ranią biedną Kate, bo to pozwala im czuć się od niej lepszymi. Starają się więc dowartościowywać siebie przez odmawianie wartości innej osobie. To swoiste porównanie: ona jest niżej na społecznej drabinie, więc my jesteśmy wyżej. Jak poucza Dickens, jest zupełnie odwrotnie. 

Podstawowym miernikiem pozycji w społecznej drabinie, wartości poszczególnego człowieka, jest poziom jego rozwoju osobistego, bo człowiek całe życie się doskonali. Jakie miejsce może zajmować na niej ten, który nie potrafi zapanować nad ciemną stroną swojej duszy i krzywdzi innych, a może nawet znajduje w tym perwersyjną przyjemność? Panowanie nad emocjami różni człowieka od zwierząt, bo człowiek wyposażony został w inteligencję. Osoba, która aspiruje do bycia lepszą od innych, nie zachowuje się w ten sposób.

Cham zawsze pozostanie chamem, nieważne, co sam o sobie sądzi.

Cytat pochodzi z książki: „Życie i przygody Nicholasa Nickleby” Karol Dickens, Czytelnik, Warszawa 1971 w tłumaczeniu Tadeusza Dehnela i Anny Przedpelskiej-Trzeciakowskiej